लिथियम ब्याट्री के हो ?
लिथियम ब्याट्री एक प्रकारको ब्याट्री प्रविधि हो जसले लिथियम, सबैभन्दा हलुका धातुलाई मुख्य पदार्थको रूपमा प्रयोग गर्दछ । लिथियम ब्याट्रीहरू, विशेष गरी लिथियम-आयन (Li-ion) ब्याट्रीहरू, आधुनिक प्रविधिको आधारशिला बनेका छन्, जसले स्मार्टफोन र ल्यापटपदेखि विद्युतीय सवारी साधन र नवीकरणीय ऊर्जा प्रणालीहरूसम्म सबै कुरालाई शक्ति प्रदान गर्दछ।
लिथियम के हो त?
यो हामीले ८, ९ कक्षा पढेको पेरियोडिक टेबलको नं. ३ मा पर्छ र यो क्षारीय तत्त्व हो । यो चाँदीवाला सेतो रंगको भएको, कमलो, पानी भन्दा हलुका, अत्याधिक प्रतिक्रियाशिल र हावाको सम्पर्कमा आउनासाथ अक्सिडाइज हुने धातु हो । यसको pH (Power of Hydrogen) ७ भन्दा माथि हुन्छ। पानीको ७ हुन्छ । ७ भन्दा कम भएकोलाई अम्लिय तत्त्व भनिन्छ भने ७ भन्दा बढि भएकोलाई क्षारीय तत्त्व भनिन्छ ।
१. प्राथमिक लिथियम ब्याट्रि
रिचार्ज गर्न नसकिने, प्रायः क्यामेरा र घडीहरू जस्ता उपकरणहरूमा प्रयोग गरिन्छ।
प्रकार
२. लिथियम आयोन ब्याट्रि
रिचार्जेबल, धेरैजसो आधुनिक इलेक्ट्रोनिक्स, इन्भर्टर तथा सोलार र विद्युतीय सवारी साधनहरूमा पाइन्छ।
मुख्य विशेषताहरू र फाइदाहरू
- धेरै ऊर्जा भण्डार गर्न सक्ने:
लिथियम-आयन ब्याट्रीहरूले प्रति एकाइ तौल र भोल्युम धेरैजसो अन्य ब्याट्री प्रकारहरू भन्दा बढी ऊर्जा भण्डारण गर्छन्, जसले गर्दा तिनीहरूलाई पोर्टेबल इलेक्ट्रोनिक्स र विद्युतीय सवारी साधनहरूको लागि आदर्श बनाउँछ। - हलुका:
लिथियमको कम आणविक द्रव्यमानले ब्याट्रीको हलुकापनमा योगदान पुर्याउँछ। - धेरै पटक रिचार्ज गर्न मिल्ने:
लिथियम-आयन ब्याट्रीहरू सयौंदेखि हजारौं पटक चार्ज र डिस्चार्ज गर्न सकिन्छ। - सेल्फ डिस्चार्ज कम हुने:
प्रयोगमा नभएको बेला पनि सबै प्रकारका ब्याट्रीहरु आफै डिस्चार्ज हुन्छन । यस्तो बेलामा लिथियम ब्याट्रीहरु लामो समयसम्म चार्ज होल्ड गर्छन। - सबै ठाउँमा प्रयोग गर्न मिल्ने:
साना ग्याजेटहरूदेखि ग्रिड-स्केल ऊर्जा भण्डारणसम्म, अनुप्रयोगहरूको विस्तृत दायरामा प्रयोग गरिन्छ।
सुरक्षा र चुनौतीहरू
लिथियम-आयन ब्याट्रीहरू सामान्यतया सुरक्षित हुन्छन । बिग्रिएको वा अनुचित रूपमा ह्यान्डल गरिएको खण्डमा तिनीहरू धेरै तातो हुन सक्छन र आगो समात्न सक्छन । आधुनिक डिजाइनहरूमा यी जोखिमहरूलाई कम गर्न थर्मल व्यवस्थापन प्रणाली र उन्नत सेपेरेटर समावेश छन्। खराब हुने / बिग्रने दर धेरै कम छ – दस लाखमा लगभग तीन ब्याट्री प्याकहरूमा मात्र गम्भीर समस्याहरू आउंछन ।
प्रयोगहरू
लिथियम-आयन ब्याट्रीहरू अभिन्न छन्:
मोबाइल फोन, ल्यापटप, र ट्याब्लेटहरू
विद्युत सवारी साधन र ई-बाइकहरू
नवीकरणीय ऊर्जा भण्डारण (सौर्य, हावा)
लिथियम-आयन ब्याट्रीहरूले हामी बाँच्ने, काम गर्ने र यात्रा गर्ने तरिकामा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याएको छ। धेरै शक्ति भण्डारण गर्न सक्ने, कम समयमा नै रिचार्ज गर्न सकिने, धेरै ठाउँहरुमा प्रयोग गर्न सकिने र लामो समयसम्म टिक्ने भएकोले यसको भविष्य अझ सुरक्षित छ। यसलाई अझै कुशल र वातावरणमैत्रीको रुपमा विकास गर्न र सुरक्षित रिसाइकल गर्ने अनुसन्धानको बिषय जारी छ र महत्वपूर्ण पनि छ।
